‘Elke zondag met katholieken bidden’

Inspirerend, bindend, prikkelend, onderwijzend en zo nu en dan een steekje – het zijn woorden die passen bij de lezing van Antoine Bodar afgelopen maandagavond in de bibliotheek. Het thema was: ‘Hoe katholiek is Urk?’ Of Urk haar katholieke inborst nog heeft, of juist steeds meer verliest? Misschien was de uitkomst op beide vragen: ‘ja’.

Ze, de katholieken, hebben natuurlijk de paus, of zoals Bodar hem noemt: de heilige vader - ‘we noemen koningin Beatrix ‘hare majesteit’ - en hij waagt zich meteen maar aan verschillen, want: ,,Protestanten denken lokaal en daarmee bedoel ik ‘Nederland’, terwijl rooms-katholieken internationaal denken, elke lokale kerk weet zich lid van de wereldkerk.’’ Nou is dat onderscheid voor de meeste protestanten nog wel behapbaar. Lastiger wordt het als het onderwerp ‘corruptio totalis’ aan bod komt – ofwel: de totale verdorvenheid van de mens. Bodar was over dit onderwerp getriggerd door de inleiding van Rie Kramer. Zijn mening: ,,We zijn gevallen en ik bevestig: een mens is louter tot kwaad geneigd.’’ En dan, langzaam: ,,Maar ja… Er is wel iets goeds in de mens te vinden, sporen van het Godsbeeld waarnaar wij geschapen zijn. Let wel: wanneer ik ook maar in staat zou zijn één goed ding te doen, dan is dat louter genade. Alles is genade.’’ Met dat laatste benoemt hij een overeenkomst, want dat ‘alles genade is’, zal elke protestant beamen. Het bleef daar niet bij, zo zal bijvoorbeeld menig Urker zich kunnen vinden in het advies van Antoine Bodar om ‘niet te vaak van vertaling te wisselen’. Hij onderbouwt: ,,Juist omdat je het bij één vertaling houdt, worden mensen bekend met teksten, waardoor ze die uit het hoofd kunnen citeren.’’

‘Dominee heeft gelijk’
Antoine Bodar vroeg zich hardop af of Urker kerkgangers expliciet voor één bepaalde kerk kiezen met de gedachte ‘de dominee die daar preekt heeft gelijk’. Hiermee haakte hij in op het intro van dorpscabaretier Jaap Bakker, die met een lach en een traan de versplintering van kerkelijk Urk na de reformatie aan de kaak stelde. ,,In ieder geval is duidelijk dat elke dominee bepaalde Bijbelteksten anders uitlegt. Is het ook niet zo dat een predikant bij het maken van zijn preek er even een boek van Calvijn op na slaat? Ik vermoed van wel. En dus raadpleegt hij de traditie. De katholieke kerk kan dan uit tradities bestaan, inmiddels de protestante kerken ook!’’, zei Bodar. Daarmee komt hij bij een ander lastig punt. ,,Schrift, schrift, niets dan de schrift, zeggen protestanten. Wij echter zien de schrift als onderdeel van de traditie uit de vroege kerk, want dáár is de schrift ontstaan. Wat is uiteindelijk het verschil? We raadplegen beide de traditie.’’

En, heeft ‘de tijd’ invloed op dit alles? Antoine Bodar ziet het zo: ,,De Kerk, met alles erop en eraan - zelfs met al die priesters en hun schandalen - is de bruid, het nieuwe Jeruzalem. Nooit is de Kerk ‘van deze tijd’ geweest, wel is het altijd nodig om te hervormen, maar de Kerk moet nooit trouwen met ‘de tijd’, want de Kerk is de bruid van Christus.’’

‘Niet zo kinderachtig’
Bodar was in zijn uitnodiging gevraagd om iets te zeggen over het onderscheid tussen ‘leer en leven’ binnen de katholieke kerk. ,,Het is zo dat je onderscheid beleeft tussen leer en leven. Maar scheiding is iets anders, scheiding is er niet.’’

Uiteraard passeerden ook onderwerpen als transsubstantiatieleer (‘in feite is de beleving hetzelfde’), de Maria-verering (‘Maria is niet onze mede-verlosseres’), de sacramenten (‘wij hebben er zeven’). Nee, de verschillen werden niet uit de weg gegaan, maar wel werd gezocht naar dat wat verbindt: ,,We hebben één Middelaar, we hebben dezelfde Bijbel, we willen God zien oplichten in de ogen van de medemens, we geloven in de God die boven ons is en niet in de minste plaats: we delen het gebed. Wat let ons om één dienst per zondag samen te bidden? Het ‘onze Vader’, de voorbeden? Volgens mij zijn wij katholieken er niet zo kinderachtig in om dat samen te doen.’’

Na de gelegenheid tot het stellen van vragen - waar goed gebruik van werd gemaakt - overhandigde de voorzitter van VU Connected, die in samenwerking met Bibliotheek Urk de lezing belegde, een cadeautje met deels de woorden van Agrippa: ,,U beweegt mij bijna katholiek te worden…’’ Maar daar bleek Bodar niet op uit te zijn: ,,U moet niet terugkomen naar de katholieke kerk, we moeten samen zoeken naar die Ene Heer, die Christus is.’’

De aanwezigen (zo’n 140) waren het met elkaar eens: ,,We hebben veel geleerd en zijn nader tot elkaar gekomen.’’ En Antoine Bodar kan thuis, in Rome, nog meer smaken proeven van ‘pure Urker vroomheid’ – hij hoeft daarvoor alleen maar zijn cadeautje uit te pakken en de dvd van Het Urker Mannenkoor Hallelujah te bekijken.

‘Schrift, schrift, niets dan de schrift, zeggen protestanten’

Wie is Antoine Bodar
,,Ik ben getogen in Amsterdam en Bussum, maar gepopt in Brabant.’ Sinds 1998 woont de rooms-katholieke priester Antoine Bodar (66) in Rome. Hij is kunsthistoricus, auteur van theologische boeken en hoogleraar. Bodar studeerde geschiedenis, kunstgeschiedenis, literatuurwetenschap, filosofie en theologie aan de universiteiten van Amsterdam, Bazel, Leiden en Utrecht en rondde zijn studies succesvol af. In 1987 promoveerde hij aan de Universiteit van Amsterdam tot doctor in de filosofie. In 1985 gaf Antoine Bodar gehoor aan zijn roeping tot priester en in 1992 werd hij gewijd tot priester. Korte tijd had Bodar de Sint-Janskathedraal van ’s Hertogenbosch als eigen parochie. Eenmaal in Rome startte hij zijn studie Dogmatische Theologie aan de Pontificia Università Gregoriana, met als doel een boek te schrijven over de relatie tussen eucharistie en biecht binnen de rooms-katholieke liturgie. Intussen schreef Bodar diverse columns, inmiddels gebundeld onder de titel Romeinse Brieven.